چه زمانی بهتر است به روان‌شناس مراجعه کنیم؟ نشانه‌هایی که نباید نادیده بگیریم
- نویسنده:
- هانیه قلمزن
- آخرین به‌روزرسانی:
برای مراجعه به روان‌شناس لازم نیست منتظر بمانید تا شرایط به بحران تبدیل شود. وقتی احساسات، افکار یا مشکلات زندگی برای مدتی ادامه پیدا می‌کنند، مدیریت روزمره را دشوار می‌کنند یا راهکارهای همیشگی دیگر مؤثر نیستند، صحبت با متخصص می‌تواند منطقی باشد. در بعضی شرایط نیز کمک باید سریع‌تر دریافت شود.
آیا مشکل من آن‌قدر جدی هست که به روان‌شناس مراجعه کنم؟
این سؤال یکی از رایج‌ترین دلایلی است که افراد مراجعه را به تعویق می‌اندازند.
ممکن است با خودتان بگویید:
«شاید دارم زیادی حساس می‌شوم.»
«مشکل دیگران از من بزرگ‌تر است.»
«باید خودم از پسش بربیایم.»
«هنوز آن‌قدر بد نشده.»
اما برای صحبت با روان‌شناس لازم نیست حتماً به نقطه بحران برسید.
روان‌درمانی فقط برای اختلالات شدید نیست. خدمات روان‌شناختی می‌توانند برای مشکلاتی مثل اضطراب، خلق پایین، سوگ، مشکلات روابط، استرس و سازگاری با موقعیت‌های دشوار نیز مورد استفاده قرار گیرند.
سؤال بهتر شاید این باشد:
این مسئله چقدر روی زندگی من اثر گذاشته و آیا توانسته‌ام به‌تنهایی آن را مدیریت کنم؟
وقتی حال بد از یک روز سخت فراتر می‌رود
همه ما روزهای سخت داریم.
گاهی خسته‌ایم، از اتفاقی ناراحت می‌شویم، چند شب خواب خوبی نداریم یا برای مدتی تحت فشار کاری قرار می‌گیریم.
وجود این احساسات به‌تنهایی به معنای یک اختلال روان‌شناختی نیست.
اما سه موضوع می‌توانند برای تصمیم‌گیری مهم باشند:
شدت
احساس یا مشکل چقدر شدید است؟
تداوم
آیا شرایط موقتی است یا ادامه پیدا کرده؟
تأثیر بر زندگی
آیا روی کار، تحصیل، رابطه، خواب، مراقبت از خود یا انجام مسئولیت‌های روزمره اثر گذاشته است؟
مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا پیشنهاد می‌کند هنگام تصمیم‌گیری برای کمک‌گرفتن، میزان تأثیر علائم بر زندگی روزمره نیز بررسی شود. این منبع علائم شدید و ادامه‌دار حدود دو هفته یا بیشتر را یکی از موقعیت‌هایی می‌داند که مراجعه حرفه‌ای باید جدی گرفته شود.
اما این عدد یک قانون برای همه افراد نیست.
برای کمک‌گرفتن لازم نیست حتماً دو هفته صبر کنید؛ خصوصاً اگر علائم شدید باشند یا ایمنی شما در خطر باشد.
نشانه اول: احساس می‌کنید اضطراب بخش زیادی از روز شما را گرفته است
نگرانی در زندگی طبیعی است.
اما گاهی نگرانی از مسئله‌ای محدود فراتر می‌رود.
ممکن است:
ذهن شما دائماً درگیر اتفاق‌های احتمالی باشد. احساس کنید نمی‌توانید افکار نگران‌کننده را متوقف کنید. در موقعیت‌هایی که قبلاً عادی بودند مضطرب شوید. به دلیل ترس از بعضی موقعیت‌ها دوری کنید. اضطراب روی خواب، تمرکز یا فعالیت‌های روزانه اثر بگذارد.
اگر تلاش‌های شخصی برای مدیریت اضطراب کمک نمی‌کنند یا اضطراب انجام فعالیت‌های عادی را دشوار کرده است، مشورت با متخصص می‌تواند مفید باشد.
نشانه دوم: خلق پایین یا بی‌انگیزگی ادامه پیدا کرده است
ناراحت بودن بعد از یک اتفاق ناخوشایند طبیعی است.
اما اگر برای مدتی احساس کنید بیشتر روزها غمگین، بی‌انرژی یا بی‌انگیزه هستید، بهتر است شرایط را جدی‌تر بررسی کنید.
ممکن است متوجه شوید:
کارهایی که قبلاً لذت‌بخش بودند دیگر جذاب نیستند. شروع کارهای ساده دشوار شده است. تمرکز کاهش پیدا کرده. نسبت به آینده ناامید شده‌اید. خواب یا اشتهای شما تغییر کرده. عملکرد روزمره پایین آمده است.
منابع رسمی سلامت روان تداوم خلق پایین و اختلال در عملکرد روزمره را از موقعیت‌هایی می‌دانند که بهتر است فرد برای دریافت کمک حرفه‌ای اقدام کند.
نشانه سوم: یک اتفاق سخت هنوز بخش زیادی از زندگی شما را درگیر کرده است
سوگ، جدایی، بیماری، از دست دادن شغل، مهاجرت، تغییر شدید شرایط زندگی یا تجربه یک رویداد آسیب‌زا می‌توانند فشار روانی زیادی ایجاد کنند.
واکنش عاطفی به چنین اتفاق‌هایی طبیعی است و قرار نیست هر ناراحتی بعد از یک اتفاق دشوار «بیماری» تلقی شود.
اما اگر احساس می‌کنید مدت‌هاست توان سازگار شدن با شرایط را پیدا نکرده‌اید یا مسئله تقریباً همه بخش‌های زندگی را تحت تأثیر قرار داده، صحبت با متخصص می‌تواند به شما کمک کند تجربه خود را بهتر پردازش کنید.
نشانه چهارم: رابطه‌ها دائماً وارد یک چرخه تکراری می‌شوند
گاهی دلیل مراجعه یک «علامت روان‌شناختی» مشخص نیست.
ممکن است مسئله در روابط دیده شود.
برای مثال:
دعواهای مشابه بارها تکرار می‌شوند. برقراری مرز برای شما دشوار است. روابطتان به شکل مشابهی به مشکل می‌خورند. در بیان نیازها یا احساسات خود مشکل دارید. یک تعارض خانوادگی طولانی شده است. در رابطه احساس فرسودگی یا سردرگمی می‌کنید.
مشاوره و روان‌درمانی فقط برای شرایط فردی استفاده نمی‌شوند و می‌توانند برای برخی مشکلات روابط و خانواده نیز کاربرد داشته باشند.
نشانه پنجم: خواب، اشتها یا انرژی شما تغییر کرده است
سلامت جسم و روان کاملاً جدا از یکدیگر نیستند.
استرس و مشکلات روان‌شناختی ممکن است همراه با تغییر خواب، اشتها، انرژی یا برخی علائم جسمانی باشند.
با این حال، چنین تغییراتی می‌توانند دلایل پزشکی نیز داشته باشند.
بنابراین نباید هر سردرد، بی‌خوابی یا کاهش انرژی را مستقیماً به یک مشکل روان‌شناختی نسبت داد.
اگر تغییرات قابل توجه یا ادامه‌دار هستند، ارزیابی پزشکی و روان‌شناختی بر اساس شرایط فرد می‌تواند لازم باشد.
مؤسسه ملی سلامت روان نیز تغییر خواب، اشتها و انرژی را در کنار سایر علائم هنگام ارزیابی وضعیت سلامت روان مطرح می‌کند.
نشانه ششم: کار، درس یا مسئولیت‌های روزانه دشوارتر شده‌اند
یکی از معیارهای مهم، عملکرد روزمره است.
برای مثال:
نمی‌توانید روی کار تمرکز کنید. مرتب از کلاس یا محل کار غیبت می‌کنید. کارهایی که قبلاً ساده بودند عقب می‌افتند. مراقبت از خود سخت شده است. روابط شما تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.
وقتی تغییرات روانی انجام فعالیت‌های معمول را مختل می‌کنند، بهتر است کمک حرفه‌ای را جدی‌تر در نظر بگیرید.
نشانه هفتم: روش‌هایی که قبلاً کمک می‌کردند دیگر کافی نیستند
ممکن است برای مدیریت فشار روانی معمولاً با یک دوست صحبت کنید، پیاده‌روی کنید، استراحت کنید یا مدتی از محیط پراسترس فاصله بگیرید.
این کارها می‌توانند مفید باشند.
اما گاهی احساس می‌کنید هیچ‌کدام دیگر کافی نیستند.
اگر مسئله ادامه دارد یا رو به بدتر شدن است، لازم نیست بارها همان راهکارها را تکرار کنید و منتظر بمانید شرایط شدیدتر شود.
کمک گرفتن از متخصص می‌تواند قدم بعدی باشد.
لازم نیست حتماً «دلیل بزرگی» برای مراجعه داشته باشید
بعضی افراد فکر می‌کنند برای رفتن به روان‌شناس باید اتفاق بسیار شدیدی افتاده باشد.
در حالی که ممکن است دلیل مراجعه شما این باشد که:
خودتان را بهتر بشناسید. الگوهای تکرارشونده خود را بفهمید. تصمیم مهمی پیش رو دارید. ارتباط مؤثرتری برقرار کنید. مدیریت هیجان را بهتر یاد بگیرید. با تغییر مهمی در زندگی سازگار شوید.
عدم وجود بحران به معنای بی‌ارزش بودن مراجعه نیست.
آیا می‌توانیم اول کمی صبر کنیم؟
اگر مشکل خفیف و کوتاه‌مدت است و هنوز توان انجام فعالیت‌های روزانه را دارید، گاهی مراقبت از خود، خواب کافی، فعالیت بدنی، ارتباط اجتماعی و کاهش فشار می‌توانند کمک‌کننده باشند.
مؤسسه ملی سلامت روان نیز برای برخی علائم خفیف و کوتاه‌مدت ابتدا مراقبت از خود را مطرح می‌کند، اما توصیه می‌کند اگر علائم بهتر نشدند یا بدتر شدند، فرد با ارائه‌دهنده خدمات سلامت صحبت کند.
نکته مهم این است که «صبر کردن» نباید به معنای نادیده گرفتن شرایطی باشد که در حال بدتر شدن است.
روان‌شناس چه کمکی می‌کند؟
جلسه روانشناسی فضایی برای شنیدن نصیحت‌های آماده نیست.
درمانگر می‌تواند به شما کمک کند:
مسئله را دقیق‌تر بررسی کنید. الگوهای افکار، احساسات و رفتار را بهتر بشناسید. عوامل مؤثر بر شرایط را شناسایی کنید. اهداف درمانی مشخص کنید. راهبردهای سازگارانه‌تری ایجاد کنید.
نوع درمان بر اساس مسئله، نیاز فرد و ارزیابی متخصص متفاوت است.
آیا مراجعه به روان‌شناس یعنی حتماً بیماری روانی داریم؟
خیر.
برای مراجعه به روان‌شناس لازم نیست ابتدا تشخیص خاصی داشته باشید.
حتی سرویس سلامت ملی بریتانیا در توضیح خدمات روان‌شناختی تأکید می‌کند که برای دریافت برخی درمان‌های گفت‌وگومحور داشتن تشخیص قبلی سلامت روان الزامی نیست.
مراجعه می‌تواند برای بررسی یک نگرانی، مدیریت یک دوره دشوار یا بهبود کیفیت زندگی انجام شود.
چه زمانی باید سریع‌تر کمک بگیریم؟
بعضی شرایط را نباید مانند یک نوبت معمولی مشاوره به تعویق انداخت.
اگر فرد:
افکار خودکشی دارد قصد یا برنامه آسیب زدن به خود دارد به دیگران تهدید جدی وارد می‌کند ارتباط او با واقعیت به شکل جدی مختل شده است قادر به مراقبت اولیه از خود نیست یا وضعیت روانی به‌سرعت در حال بدتر شدن است
باید کمک فوری و حضوری متناسب با محل زندگی دریافت شود.
در این وضعیت، مقاله اینترنتی یا رزرو یک جلسه عادی جای خدمات اورژانسی را نمی‌گیرد.
منابع معتبر سلامت روان نیز در صورت افکار خودکشی، خودآسیبی یا خطر فوری توصیه به دریافت کمک فوری می‌کنند.
اگر هنوز مطمئن نیستم چه کار کنم؟
لازم نیست قبل از جلسه اول مطمئن باشید که «حتماً درمان لازم دارید».
می‌توانید اولین مراجعه را یک جلسه برای بررسی شرایط ببینید.
درباره چیزی که تجربه می‌کنید توضیح دهید و از متخصص بپرسید:
آیا موضوع من نیاز به پیگیری دارد؟ چه نوع کمک یا درمانی مناسب‌تر است؟ آیا لازم است متخصص دیگری هم شرایطم را بررسی کند؟ چه هدفی می‌توانیم برای جلسات تعریف کنیم؟
کمک گرفتن زودتر از آنکه یک مسئله تمام زندگی را تحت تأثیر قرار دهد، انتخاب کاملاً قابل قبولی است.
